ԱՄՆ դեսպան Մարի Լ. Յովանովիչի ելույթը
Մարտին Լյութեր Քինգ Կրտսերի ու Ազատության պաշտպանի հայաստանյան մրցանակակիր Միքայել Դանիելյանի պատվին 2009թ. հունվարի 22-ին ՀՀ-ում ԱՄՆ դեսպանատանը կազմակերպված ընդունելության ժամանակ

Շնորհակալություն եմ հայտնում բոլոր ներկաներին ոգեշնչող և պատմական այս շաբաթվա այս երեկոն ինձ հետ միասին անցկացնելու համար:

Երկուշաբթի օրը նշեցինք Մարտին Լյութեր Քինգ Կրտսերի ծննդյան օրը, մի մարդ, ով լծված էր հանուն արդարության, ռասայական հավասարության ու մարդու իրավունքների մղվող պայքարին ու ի վերջո իր կյանքը տվեց այդ պայքարում: Նույն օրը ցավով հիշեցինք Հրանտ Դինքի վաղաժամ մահվան երկրորդ տարելիցը. մի մարդ, ով արդարության, հավասարության ու խոսքի ազատության համար մղվող պայքարում գնում էր Մարտին Լյութեր Քինգի հետքերով:

Երկուշաբթի օրը նշանավորվեց Բարակ Օբամայի երդմնակալության արարողությամբ. մի մարդ, ով Միացյալ Նահանգների նախագահի պաշտոնում ընտրված առաջին սևամորթ ամերիկացին է:

Նախագահ Օբամայի համար դեպի Սպիտակ տուն ճանապարհը դյուրին չէր, այն հարթվել էր Քինգի ու քաղաքացիական իրավունքների շարժման բազմաթիվ մասնակիցների զոհողությունների ու պայքարի միջոցով, այն մարդկանց ջանքերով, ովքեր, ի հեճուկս ատելության ու բռնության, համոզում էին Ամերիկային ապրել մեր Սահմանադրությանը, ազատության ու հավասարության մեր հիմնարար սկզբունքներին վայել կերպով:

Լյութեր Քինգի հետ կապված ինձ հատկապես հիացնում է նրա անսահման հավատը. հավատը բռնության բացառման հարցում, հավատը ժողովրդավարական գործընթացի բացարձակացման հանդեպ ու հավատը սոցիալական պարտավորությունների ու գործողությունների դրական արժեքի վերաբերյալ:

Անարդարությունը բարձրաձայնելը և հիմնարար ազատությունների ու մարդու իրավունքների անունից հանդես գալը նա համարում էր բոլորի բարոյական պարտքը: Երբ նա արժանացել էր Խաղաղության նոբելյան մրցանակի իր խոսքում ասաց. «Անարդարության առկայությունն ինչ-որ մի տեղ, վտանգում է արդարությունն ամենուր»:

Լյութեր Քինգն հասկանում էր, որ ինչ-որ բան փոխելու համար յուրաքանչյուր ոք, ձեզնից ամեն մեկը, դերակատարում ու անելիք ունի:

1963թ. օգոստոսի 28-ին տարբեր սոցիալական դասերի, ռասայական ու դավանական պատկանելության 250.000 ամերիկացիներ դուրս եկան խաղաղ երթի մայրաքաղաք Վաշինգտոնում և լսեցին Քինգի, այսօր արդեն հայտնի խոսքերը. «Ես երազանք ունեմ»:

Եվ ահա Քինգի կողմից իր երազանքը հայտնելուց հետո 45 տարի անց, Բարակ Օբաման, ում փոփոխությունների քարոզչությանը կողմնակից էին երկրի շարքային քաղաքացիների լայն շրջանակները, դեմոկրատական կուսակցության կողմից առաջադրվեց Նախագահի թեկնածու:

Արդարության ու հավասարության համար Քինգի մղած պայքարը դյուրին չէր: Նույնիսկ կայացած ժողովրդավարության պարագայում հաճախ է նկատվում լարվածություն կառավարության ու այլախոհների միջև, իշխանություն ունեցողների ու նրանց միջև, ովքեր ճնշված են կամ չեն կարող իրացնել իրենց քաղաքացիական իրավունքները: Սա ճշմարտացի է Միացյալ Նահանգների համար թե այսօր, թե Քինգի օրոք: Կառավարությունում կային մարդիկ, ովքեր Քինգին խիստ վտանգավոր էին համարում: Նրան հետևում էին, լսում էին նրա հեռախոսային խոսակցությունները: Քինգին հաճախ ձերբակալում և մի անգամ չէ, որ նա ծեծի է ենթարկվել:

Սակայն ազգի գիտակցությունը արթնացնելով` Քինգի շարժումը օգնեց, որպեսզի Կոնգրեսը ընդունի քաղաքացիական ու ընտրական իրավունքների մասին օրենքը, որով սևամորթ ամերիկացիները առավել լիարժեք կարող էին իրացնել իրենց քաղաքացիական իրավունքները:

Միացյալ Նահանգներն այսօր էլ դեռ կատարյալ չէ. դեռ լինում են թերացումներ մարդու իրավունքների ու քաղաքացիական ազատությունների հարցերում: Բայց մեր ժողովրդավարության պարագայում ու ընդհանրապես ժողովրդավարության պարագայում, որ ձևավորվում է մարդկանց կողմից ու մարդկանց համար, անհատներն ու հասարակական կազմակերպությունները կենսականորեն կարևոր ու օրինական դեր ունեն բարձրաձայնելու թերությունները և պաշտպանելու այն անձանց ու խմբերին, որոնց հանդեպ անարդարացի վերաբերմունք է դրսևորվում կառավարության կամ հասարակության կողմից:

Սրա հետ կապված կարող են լինել անհարմարություններ, հաճախ դա ընկալվում է որպես վտանգավոր գործունեություն, սակայն դժվարություններն ու բարդությունները սոսկ ամրապնդում ու զորեղացնում են ժողովրդավարությունը:

Բարեբախտաբար, այստեղ Հայաստանում ևս կան մարդու հիմնարար իրավունքների ու մարդկային արժանապատվության պաշտպանության ջատագովներ:

Մի այդպիսի մարդ է Միքայել Դանիելյանը:

Միքայելի համար մարդու իրավունքների սկզբունքները պայմանավորված չեն այն հանգամանքով, թե ով կամ որ կուսակցությունն ունի իշխանություն:

Հայաստանի հելսինկյան ասոցիացիայի հիմնադիր և առաջնորդ Միքայել Դանիելյանը տարիներ շարունակ պայքարել է հանուն բանտարկյալների, զորակոչիկների և ճնշված փոքրամասնությունների իրավունքների:

Մարտիմեկյան քաղաքական բռնություններից հետո Միքայելն ու նրա աշխատակազմը քննության են առել ոստիկանական չարաշահումների մասին բողոքները, այցելել են կալանքի տակ վերցվածներին ու հոգացել են, որ բուժօգնություն ցուցաբերվի վիրավորվածներին: Այդ քաղաքական իրադարձությունների ընթացքում ու դրանցից հետո կալանքի տակ վերցված անձանց վերաբերյալ նա ապահովել է անկախ և արժանահավատ տեղեկատվություն: Դա մի այնպիսի պահ էր, երբ շատերը կարծում էին, որ չեն կարող լիովին վստահել ոչ կառավարության, ոչ էլ ընդդիմության պնդումներին:

Նվիրված աշխատանքի այս տարիների ընթացքում Միքայելի վրա կրակել են, նրան ծեծի են ենթարկել, սպառնացել ու այն, որ նա շարունակում է գործել ի պաշտպանություն մարդու իրավունքների նրա անսահման քաջության ու նվիրումի պերճախոս վկայությունն են:

Նա միայնակ չի գործում: Այսօր արժանին մատուցելով նրան` մենք նաև տուրք ենք տալիս նրանց, ովքեր աշխատում են նրա ղեկավարության ներքո և նրա հետ, բոլոր այն անձանց, ովքեր աջակցում են նրան, ինչպես նաև Հայաստանում մարդու իրավունքների պաշտպանության մյուս ակտիվիստներին:

Միքայելն, նրա աջակիցները և գործակիցները վառ օրինակ են ցույց տալու, որ անհատները շատ բան կարող են անել:

Նա ցույց է տվել մեզ, ու մասնավորապես այստեղ ներկա երիտասարդներին, որ մեր քաղաքացիական պարտքն է պայքարել հանուն մեր գաղափարների ու այն սկզբունքների, որոնց վրա հիմնվում է մեր հասարակությունը:

Կուզեի խոսքս եզրափակել Մարտին Լյութեր Քինգի հայտնած հետևյալ մտքով. «Մարդուն ճիշտ գնահատելու համար պետք չէ դիտարկել, թե որտեղ է նա գտնվում հանգիստ ու հանդարտ պահերին, այլ այն, թե որտեղ է նա դժվարին ու օրհասական իրավիճակներում»:

Միքայել, մենք գիտեք թե որտեղ եք դուք գտնվում:

Նախկին պետքարտուղար Կոնդոլիզա Ռայսը սահմանել է Ազատության պաշտպանի մրցանակ, որով մարդու իրավունքների պաշտպանության դիրքերից հանդես եկող մարդկանց արժանին է մատուցվում ազատության ու մարդկային արժանապատվության խթանման հարցում կարևոր հասարակական դերակատարման համար: Մեր կողմից առաջադրվել և Հայաստանից այդ մրցանակին է արժանացել Միքայել Դանիելյանը:

Թույլ տվեք ընթերցեմ պատվոգրի տեքստը. «Մրցանակը շնորհվում է տարիների ընթացքում Հայաստանում մարդու իրավունքների պաշտպանության հարցում և մասնավորապես 2008թ. աղմկալի քաղաքական իրադարձությունների ընթացքում դրսևորված ակնառու գործունեության համար: Մարդու իրավունքների ու ժողովրդավարական արժեքների պահպանմանն ուղղված Ձեր ծառայությունը համահունչ է այն գաղափարներին, որ նախանշվել է ԱՄՆ պետքարտուղարի կողմից Ազատության պաշտպանի մրցանակը սահմանելիս»:

Ինձ համար շատ հաճելի է ու ես հպարտ եմ, որ Ազատության պաշտպանի մրցանակը Հայաստանում հանձնում եմ Ձեզ:

Դեսպան Մարի Յովանովիչը Հայաստանի Հելսինկյան Ասոցիացիայի նախագահ Միքայել Դանիելյանին է հանձնում 2008 թվականի Ազատության Պաշտպանի մրցանակը: